Verhalen uit de praktijk

kunsteducatie

Beschrijvende verhalen uit de praktijk. Situaties die me hebben geraakt, dat ik ze wel op moest  schrijven.

 

Omdat het persoonlijke situaties zijn, heb ik de namen gefingeerd.

Een basisschool in Groningen. mei 2019

Tekst: Mirjam Offringa

 

Merel

groep 1

Een meisje bleef lang in mijn gedachten vandaag. Merel. Merel zit in groep 1A. Ze prei iets ouder dan de andere kinderen uit haar groep. Ik schat haar minstens 5 jaren jong. Toen de cursus duidelijk maakte dat ik als kunstenaar naar hun klas was gekomen met hen  aan een eigen kunstwerk te werken, kon zij haar enthousiasme niet bedwingen. “ Ik word later ook een kunstenaar! riep ze meteen.

 

Ik kan mij niet herinneren dat ik, toen ik nog maar net vijf jaar oud was, al wist wat ik later wilde worden. Laat staan dat ik wist wat een kunstenaar was. Het kan dan ook niet anders, dan dat zich in de omgeving van Merel een kunstenaar beschrijft. Want het klinkt alsof ze precies wist wat dit inhield.  

 

Mijn workshop indruk gemaakt. Want na de workshop heeft ze me wel drie keer opgezocht, terwijl ik bezig was met andere groepen. De eerste keer liep ze zelfs apart naar me toe om te zeggen dat ze de workshop zo leuk had gevonden. “  Wat heftig leuk om te horen ” zei ik en ik bedankte haar. Merel liep weer verder. Nog later kwam ze nog eens. Om te vragen van ik haar kunstwerk wel mooi gevonden? Oeps, kennelijk was ik niet complimenteus genoeg geweest. Wat ze had gemaakt was, tov het werk van veel andere kinderen, zeker niet opvallend. Nee. Maar het spijt me dat ik er duidelijk niet genoeg over heb gezegd. Het is dan ook niet eenvoudig om, met een klas van 28 kinderen en een workshop van slechts 1 uurtje, alle kinderen aandacht te geven. Al zou ik dat het liefste willen. vragen is ze gaan malen. Omdat ik andere kinderen wel op complimenten heb getrakteerd. “ Jouw kunstwerk was prachtig! ” zei ik daarom maar gauw. Maar eigenlijk om haar vooral een goed gevoel te geven:”  En om eerlijk te zijn vond ik alle prachtig kunstwerken”. En dat meende ik. “ Want ieder kind maakt totaal iets anders en dat is heel bijzonder! ” leg ik uit.   Ze glimlachte en liep weer terug naar haar eigen klaslokaal. Was ze naar me toegekomen om haar tussendoor te nemen?  Om te checken of ik ook vond dat zij nu al het juiste pad had gekozen? Zo merk je maar weer hoe belangrijk het is om iemand aandacht en een complimentje te geven.

 

Toen ze voor een derde keer naar me toe liep, zei ze bevestigd: " Ik word later ook een kunstenaar" . Ze was nu duidelijk ècht overtuigd. 

En toen kroop ze me stevig aan.

Ibrahim

Groep 2

Voor in de klas, links bij het raam, zit een jongen stilletjes te huilen. Hij heeft zich omgedraaid, met de rug naar de andere kinderen toe. ze hem niet zien. Hij lijkt zelfs adem in te houden.  

 

Het jongetje heet Ibrahim. En gezien zijn prachtig golfende, dikke zwarte ogen, zijn haren, Nederlands en zijn Arabische naam hij acht ik de kans groot komt uit Syrië.  

 

Zojuist heb ik een opdracht aan de kinderen van groep 2B. Eerst heb ik ze laten kijken naar vierkanten en rechthoeken. En uitgelegd hoe Piet Mondriaan daar de laatste jaren van zijn leven mee speelde. De opdracht aan de kinderen was dan ook, om een eigen kunstwerk te tekenen met vierkanten en rechthoeken.  

 

Na het tonen van wat voorbeelden leken de kinderen te begrijpen wat je allemaal zou kunnen doen met vierhoekige vormen. Als kunstenaar wil je ook weer niet teveel demonstreren en gemaakt, om zoveel mogelijk aan de verbeelding en fantasie van het kind over te laten. Op die manier daag ik ze uit zelf oplossingen te bedenken op de vragen, die dan automatisch ontstaan.  

 

Maar voor Ibrahim was dat iets te veel gevraagd. 

Toen alle kinderen direct van hun stoel opsprongen om te gaan, ik in de richting van linker ooghoek, dat iemand nog steeds bleef zitten en zich heel voorzichtig richting mijn raam draaide. Ik draaide met hem mee en toen dikke, stroperige tranen, die geduldig hun weg over zijn lichtjes opgeblazen wangen zochten. Ik vond dat de jongen mij tijdens de inleiding helemaal niet was opgevallen. Ik had hem letterlijk en figuurlijk over het hoofd gezien. Ik zakte daarom snel door de naamsticker op zijn shirt dat ikbrahim heette. “  Hee ”   zei ik vriendelijk. Zachtjes, want hij wilde duidelijk niet worden. ”  Waarom huil je? ”   vroeg ik. Hij haalde zijn schouders op. Toen de taal niet goed beheerste als zijn klasgenootjes.  Maar ik deed een poging: “ Of weet je nog niet wat een vierkant is? “ vroeg ik. Hij schudde zijn hoofd. “ Van een rechthoek? ”. Weer schudde hij zijn hoofd. Och, dat arme joch. Hij heeft helemaal niets van mijn inleiding en heeft onderzocht geen vragen stellen stellen. Ik heb een probleem. Ik leg het nog eens rustig uit en liet hem wat voorbeelden zien. Hij prei het nu te begrijpen en begon al wat te behouden. Maar toen begonnen de tranen opnieuw: " Ik niet tekenen ". “ Kan jij niet tekenen? vroeg ik  maar  daar geloof ik helemaal niks van! ” ik noodzakelijk. “ Iedereen kan tekenen. Dus jij ook! Als je het gewoon, kan je het ineens”. Ik prei hem nog niet te verrassen, gezien de gefronste wenkbrauwen. “ Maar wat  tekenen!? ” en weer kwamen er tranen. “ Een leen vierkant?” vroeg hij zich af. “ Probeer eerst maar eens een vierkant te tekenen van een rechthoek. Dan komt de rust vanzelf! ” ik probeer. “ Maar hoe vierkant van rechthoek? vroeg hij toen. “ Kijk eens om je heen? vroeg ik. “ Dat raam hier naast jou, is dat een rechthoek van een vierkant? ”. “ Rechthoek ”  antwoorde hij al wat opgelucht.  “ Ah, gelukkig ” dacht ik. " Hij begrijpt het nu wel" . “ En dat Digibord daar, is dat een vierkant van een rechthoek? ”. “ Een rechthoek ”  onderscheid hij nog meer opgelucht. “ Ha! zei  ik " dus als je goed om je heen kijkt, zie je beste veel rechthoeken en vierkanten!".  “ Maar wat tekenen met vierhoek?” vroeg hij weer. “ Weet je wat, ik ga je stiekem helpen ”  fluisterde ik zacht in zijn linker oor.  ”M isschien kan je wel een robot tekenen, van vierkanten en rechthoeken. Maar niet verder vertellen, hoor!”.  Toen er een grote glimlach op zijn gezicht ontstond. Maar net zo snel verdwenen deze weer en bekeken hij bekeken "maar ik kan niet robot tekenen ...". “ Als je het, dan kan je het ineens wel” proberen ik hem te verrassen. Maar Ibrahim durfde niet. Weer kwamen er tranen “ ik kan niet tekenen . Ik doe fout ”. En toen bleek dat Ibrahim nog nooit had getekend. “ Nou, dan help ik je even ” zei ik.  Samen met Ibrahim zocht ik een rustige plek op in de klas. “ Wat vind jij een mooie kleur? vroeg ik. Hij antwoorde niet, maar liep toen zelf naar de plastic bakken toe. In iedere bak had ik andere kleuren stiften en potloden gelegd. Ibrahim koos een blauw, groen,  rood en zwart tekenpotlood en liep toen weer terug naar zijn plek. Maar hij wist niet hoe hij begon. “Probeer eerst maar eens vier strepen te tekenen. En DIT dan Zo te tekenen, DAT iedere streep de andere raakt." HIJ durfde niet.‘Nou vooruit’zei ik‘dan teken ik the first two strepen en dan mag jij het afmaken.’Ik tekende Twee strepen. Een horizontale, sterven Werd afgesloten deur Een verticale. HIJ prei Het deur te Hebben willen Toen tekende Ibrahim vervolgens de andere horizontale en verticale streep, waardoor er Een rechthoek ontstond. “Ha! gelukt!” zei ik enthousiast”je Hebt Een rechthoek Getekend!”. er verscheen Een Tevreden glimlach op Zijn Gezicht. Dapper durfde HIJ daarna Zelf Een hele rechthoek keurig daarnaast te tekenen. “Zijn voeten” Zei HIJ Toen “voeten van robot”. “Ach, Maar moeten er dan OOK Twee benen op?” Vroeg ik hem Toen bleek dat niet het verschil wist tussen benen en voeten. Weer:”.! ik Kan niet buik tekenen” “Lijkt zijn van haar buik op een vierkant van een rechthoek? vroeg ik hem. " Een " antwoorde Ibrahim vierkant overtuigd. " Nou, teken je nu een vierkant boven deze twee rechthoeken " getekend dan ik. Weer durfde hij niet te beginnen uit angst het niet goed te doen. Dus ik hem weer met de eerste twee strepen. één verticaal en horizontaal. Hij maakt het af. Gelukkig bedacht hij toen zelf de volgende stap. Want nu moest er een knop op de buik komen, vond hij. Zonder erover te denken, tekende hij ronde knop. En toen schrok hij, want de opdracht was alleen met vierkanten en rechthoeken te gaan tekenen. Weer komen er tranen “  ik heb ronde knop tekenen. Mag niet. Niet vierkant. Ik heb fout gedaan!” .“  oh, maar zo erg is dat niet. Je kunt er nu een vierkantje van maken ” zei ik geduldig. “ Probeer maar ” “ Ik doe het niet goed ” dacht hij weer hardop. “  Maar het gaat verder toch goed?” vroeg ik hem. Toen maakte hij van het rondje een vierkantje. “  Ik snap wel dat je een ronde knop had getekend, hoor” zei ik “  dat draait toch veel lekkerder dan een vierkante?  “. " Soms moet je je niks van de regels aantrekke n, als je zelf een beter idee hebt". " Wat zou er eigenlijk gebeuren als je er aan zou draaien? " vroeg ik toen. Ik zag hem denken, maar vond geen antwoord. "  misschien gaat de robot dan wel springen! ” grapte ik.   Ibrahim lachte. En toen prei het ijs eindelijk gebroken. Ibrahim ging verder met tekenen. Er kwam een vierkant hoofd bovenop. Wel met ronde ogen, maar vooruit. En, gelukkig, er werd ook een gelijkenise mond op getekend. Er werken armen en vierkante handen. Er kwamen twee sprieten met twee kleine vierkantjes. “ Kan de robot daardoor voelen? ” vroeg ik “ Dat zijn oren ” leg Ibrahim uit. Ibrahim kreeg nu de smaak te pakken en nog een robot naast te gaan tekenen. Mooi. Dan kon ik nu weer aandacht aan de andere kinderen gaan. Maar toen ik later zijn kant op keek, zag ik dat hij weer ineen was gedoken. Ik ging naar zoom toe. “ Benen nu aan elkaar..”  concludeerde  hij zei. oorspronkelijk had hij extra tekenen op de rechthoeken, maar iets te lang door getekend, veroorzaakt er nu geen opening meer zat tussen de twee benen. “ Oh, maar misschien heeft de robot nu een rokje aangetrokken! ” fantaseerde ik. “K an niet veroorzaakt ” Ibrahim  “ robot is mannetje ”. “ Oh, maar mannen hebben ook wel eens rokken aan, hoor ” ik. “  En anders maak je er een vrouwtjes robot van? ” Ibrahim kalmeerde weer en prei ideeën te krijgen. Ik kon hem weer uitvoeren.  

 

Toen ik later weer even langsliep om te zien hoe het ging, zag ik naast de kleine robot ineens een hele grote robot. De grote robot droeg een rok.

 

Ibrahim kon met moeite het potlood weer neerleggen, toen de tijd daar was om te stoppen.

Berend

Groep 2

 

Wat was ik onder de indruk van de tekening van Berend uit groep 2c vandaag. Ook deze groep had ik de opdracht gegeven om een kunstwerk te maken met vierkanten en rechthoeken, in aansluiting op mijn korte inleiding over de laatste werken van Piet Mondriaan. Het resultaat van Berend was behaald. Hij was duidelijk met potlood aan het bouwen geslagen. Vierhoeken op elkaar, deur elkaar en naast elkaar. En hij had hele andere kleuren gekozen dan de andere kinderen in zijn klas: Miami blue, appeltjes groen en zacht bruin. Van het begin tot het allerlaatste einde van de workshop was hij in volle concentratie aan het tekenen. Ga verder op zoek naar nieuwe composities en oplossingen. Maar helaas, de tijd was om. Meer dan vijf minuten kwamen de ouders de kinderen halen.  

 

Klokslag 12:30 uur vertrokken de kinderen het klaslokaal. Maar een paar minuten later kwam éen vriendelijk terug. Het was Berend. Nu met zijn moeder aan zijn hand. Hij vroeg van hij zijn tekening alvast aan zijn moeder mocht laten zien. Maar natuurlijk! De moeder bleek niet onder de indruk en besteedde er dan ook niet langer dan 6 seconden aandacht aan. “ Ja” zei ze wat kortaf “ leuk, hoor ”.   Ze wilde zich onmiddellijk weer omkeren om het klaslokaal te verlaten. Maar daar stak ik een stokje voor. ” Bijzonder, hè?” Vroeg ik haar. Toen zag ze mij ineens staan en keek me gevraagd aan. Dat de bijzonder was, had zij duidelijk tekening niet. “ Dat een jongen van zijn leeftijd al zo tekent, is heel bijzonder ” zei ik. “  oh ja? ” vroeg ze met opgeheven neus. “ Ja ”   bevestigd ik. “  het is bijzonder hoe hij binnen de tekening verder zoekt naar composities en oplossingen. Hij is hier al bouwend aan het tekenen ”. “  Oh ja dat kan ”   zegt ze dan. “ Zijn zus houdt ook zo van tekenen ”. “  Zij zal later architect worden” . “  Nou, wie weet taken” ik. “ wil hij dat later ook wel ”. " Hij houdt zeker wel van bouwen " zei de moeder en trok Berend mee naar buiten, niet geïnteresseerd in tekening en al helemaal niet in een diepgaander gesprek.  

 

Elke bloem heeft zonlicht  nodig.

Hopelijk lukt het Berend zich aan zijn eigen licht vast te houden.

Fatiha

Groep 1

Vandaag had ik heel even tijd voor een kopje koffie, heerlijk buiten, op het schoolplein. De kinderen van groep 1 mochten op dat moment ook buiten spelen. Toen kwam er een meisje uit groep 1, op een kleine paarse driewieler, naar me toe gefietst. Het was Fatiha. Ze hebben me ontdekt, omdat ik afgelopen dinsdag ook een workshop kunsteducatie aan haar groep had gegeven. Ze stopte vlak voor mijn benen en stelde veel vragen over de workshop van afgelopen dinsdag. Na maakte de meest prachtige woorden, waar ik erg om moest lachen. Maar ineens schrikt ze, slaat haar handen op haar wangen en roept: ” Oh! Jij hebt allemaal streepjes!”. “Streepjes?” vraag ik. Dan strijkt ze met haar wijsvinger heel veel malen over haar wangen en langs haar mond. “ O!,  je bedoelt rimpels! ” reageer ik geschrokken.  “ Maar dan ga je dooood! roept ze dan en slaat haar hand voor de mond, onlangs wijd open is gevallen. “ O ja? reageer ik, nog meer geschrokken. “ Ja, wanneer mensen heel veel streepjes krijgen, dan zijn ze al héééééél oud en dan gaan ze dood! ”.  #ikvoelmeèchtoudnubedankt